प्रति पंढरपूर करहर : श्रद्धा, संस्कृती आणि विकासाचा संगम :- संपादकीय लेख : संतोष शिराळे

प्रति पंढरपूर करहर; 

श्रद्धा, संस्कृती आणि

विकासाचा संगम 

आ षाढी एकादशी म्हटली की डोळ्यासमोर उभी राहते ती पंढरपूरची वारी, लाखो वारकऱ्यांचा विठ्ठलनामाचा गजर आणि भक्तीचा महासागर. मात्र सातारा जिल्ह्यातील जावळी तालुक्यातील करहर हे तीर्थक्षेत्र आज "प्रति पंढरपूर" म्हणून ओळखले जाते, ही बाब जिल्ह्याच्या सांस्कृतिक आणि धार्मिक वैभवाची साक्ष देणारी आहे.

करहरचे महत्त्व केवळ विठ्ठल-रखुमाईच्या मंदिरापुरते मर्यादित नाही. विठ्ठलभक्त बहिर्जीनाथ यांच्या अखंड भक्तीमधून निर्माण झालेली श्रद्धा, वैकुंठवासी ह.भ.प. दत्तात्रय महाराज कळंबे यांनी सुरू केलेली वारीची परंपरा आणि आज लाखो भाविकांच्या सहभागातून जपला जाणारा हा सोहळा, वारकरी संप्रदायाच्या जिवंत संस्कृतीचे दर्शन घडवतो.

वारकरी संप्रदायाने समाजाला समता, बंधुता, मानवता आणि सेवाभावाचे मूल्य दिले. संत ज्ञानेश्वर, संत तुकाराम, संत नामदेव, संत एकनाथ यांची शिकवण आजही तितकीच समर्पक आहे. करहरची वारी ही या संतपरंपरेचा स्थानिक आविष्कार आहे. येथे येणारा प्रत्येक वारकरी जात, धर्म, पंथ, आर्थिक स्थिती यापलीकडे जाऊन केवळ "विठ्ठलाचा भक्त" बनतो. हीच या परंपरेची खरी ताकद आहे.

गेल्या काही वर्षांत करहर तीर्थक्षेत्राच्या विकासासाठी महत्त्वपूर्ण पावले उचलली गेली आहेत. मंदिर परिसराचा सर्वांगीण विकास, भक्तनिवास, वाहनतळ, सभागृह, स्वच्छता आणि इतर सुविधा उभारण्याचा आराखडा हे स्वागतार्ह पाऊल आहे. धार्मिक पर्यटनाला चालना मिळाल्यास स्थानिक युवकांना रोजगाराच्या नव्या संधी निर्माण होतील, स्थानिक व्यवसायांना बळ मिळेल आणि जावळी तालुक्याच्या अर्थव्यवस्थेलाही हातभार लागेल.

मात्र विकास म्हणजे केवळ सिमेंट-काँक्रीटची उभारणी नव्हे. या तीर्थक्षेत्राची पवित्रता, निसर्गसंपदा, कुडाळी-निरंजना नदीचे संवर्धन, स्वच्छता, वाहतूक व्यवस्थापन आणि वारकरी परंपरेची शिस्त यांचे जतन करणे तितकेच आवश्यक आहे. भाविकांच्या वाढत्या संख्येबरोबर पर्यावरणपूरक आणि शाश्वत विकासाचा विचार होणे ही काळाची गरज आहे.

करहरला "प्रति पंढरपूर" ही ओळख सहज मिळालेली नाही. ती अनेक संत, वारकरी, ग्रामस्थ आणि सेवाभावी कार्यकर्त्यांच्या दशकांतील निःस्वार्थ सेवेमुळे निर्माण झाली आहे. त्यामुळे या तीर्थक्षेत्राचा विकास करताना त्यामागील अध्यात्म, इतिहास आणि सांस्कृतिक वारसा अबाधित ठेवण्याची जबाबदारी प्रशासन, लोकप्रतिनिधी आणि समाजाची आहे.

आज गरज आहे ती करहरला केवळ आषाढीपुरते मर्यादित न ठेवता, वर्षभर धार्मिक, सांस्कृतिक आणि आध्यात्मिक पर्यटनाचे सक्षम केंद्र म्हणून विकसित करण्याची. शासन, स्थानिक संस्था आणि समाज यांनी एकत्रितपणे प्रयत्न केल्यास करहर हे केवळ सातारा जिल्ह्याचेच नव्हे, तर महाराष्ट्राच्या धार्मिक पर्यटन नकाशावरील एक आदर्श तीर्थक्षेत्र म्हणून उदयास येऊ शकते.

प्रति पंढरपूर करहर ही केवळ श्रद्धेची भूमी नाही; ती संतपरंपरेचा वारसा, सामाजिक समतेचा संदेश आणि विकासाच्या नव्या पर्वाची प्रेरणादायी वाट आहे.

संपादकीय लेख : संतोष शिराळे