कोरेगाव सायबर गुन्हेगारीच्या रडारवर; बनावट कॉल सेंटरनंतर म्युल अकाउंट रॅकेटचा पर्दाफाश; अमेरिकन नागरिकांची फसवणूक करणाऱ्या बनावट कॉल सेंटरनंतर आता बँक खाती; ATM कार्ड आणि SIM पुरविणाऱ्या टोळीवर कारवाई; ३५ हून अधिक तक्रारींचे धागेदोरे सात राज्यांत

कोरेगाव सायबर गुन्हेगारीच्या

रडारवर; बनावट कॉल सेंटरनंतर

म्युल अकाउंट रॅकेटचा पर्दाफाश

अमेरिकन नागरिकांची फसवणूक करणाऱ्या बनावट कॉल सेंटरनंतर आता बँक खाती, ATM कार्ड व SIM पुरविणाऱ्या टोळीवर कारवाई

३५ हून अधिक तक्रारींचे धागेदोरे सात राज्यांत

संतोष शिराळे | सातारा प्रतिनिधी

काही महिन्यांपूर्वी अमेरिकन नागरिकांना ऑनलाइन फसवणुकीच्या जाळ्यात ओढणाऱ्या बनावट कॉल सेंटरचा पर्दाफाश झाल्यानंतर आता कोरेगाव परिसरातच सायबर गुन्हेगारीचे आणखी एक गंभीर नेटवर्क उघडकीस आले आहे. स्वतःच्या तसेच इतरांच्या नावावरील बँक खाती, ATM/डेबिट कार्ड आणि SIM कार्ड कमिशनच्या आमिषाने मिळवून ती सायबर गुन्हेगारांना उपलब्ध करून देणाऱ्या चौघांना सायबर पोलिसांनी जेरबंद केले आहे. या कारवाईमुळे कोरेगाव परिसरातील सायबर गुन्हेगारीच्या संभाव्य नेटवर्ककडे पुन्हा एकदा पोलिसांचे लक्ष वेधले गेले आहे.

मे महिन्यात स्थानिक गुन्हे शाखेने कोरेगाव-रहिमतपूर मार्गावरील सुभाषनगर येथील रिलायबल अपार्टमेंटच्या चौथ्या मजल्यावर सुरू असलेल्या ‘श्रीसाई लॉजिस्टिक्स अँड कन्सल्टन्स’ या कथित बनावट कॉल सेंटरवर छापा टाकला होता. या कारवाईत १७ पुरुष आणि चार महिलांना ताब्यात घेण्यात आले होते.

या कॉल सेंटरमधून अमेरिकन नागरिकांना लक्ष्य केले जात होते. संबंधित नागरिकाने ॲमेझॉनवरून एखादी वस्तू मागविल्याचा बनावट दावा करून त्याला खोटा ऑर्डर क्रमांक व संदेश पाठविला जात होता. त्यानंतर ऑर्डर रद्द करण्यासाठी किंवा संबंधित प्रक्रिया पूर्ण करण्यासाठी गिफ्ट व्हाऊचरच्या माध्यमातून डॉलरमध्ये पैसे पाठविण्यास सांगितले जात होते. पैसे देण्यास नकार दिल्यास ‘डिजिटल अरेस्ट’ची भीती दाखवून नागरिकांकडून मोठ्या प्रमाणात पैसे उकळले जात असल्याचे पोलिसांच्या तपासात समोर आले होते. त्या कारवाईनंतर आता २१ ऑगस्ट २०२६ रोजी सायबर पोलिसांनी केलेल्या कारवाईत वेगळ्या स्वरूपाचे मात्र त्याच सायबर गुन्हेगारी साखळीतील महत्त्वाचे कडी उघडकीस आली आहे.

राष्ट्रीय सायबर क्राईम रिपोर्टिंग पोर्टलवर प्राप्त झालेल्या तक्रारींच्या आधारे सातारा सायबर पोलिसांकडून सायबर गुन्ह्यांमध्ये वापरल्या जाणाऱ्या संशयित बँक खात्यांचा मागोवा घेतला जात होता. याच तपासादरम्यान कोरेगाव परिसरातील काही तरुण नागरिकांना १.५ ते ३ टक्के कमिशनचे आमिष दाखवून बँक खाती, ATM/डेबिट कार्ड आणि SIM कार्ड घेत असल्याची माहिती पोलिसांना मिळाली. ही खाती पुढे सायबर गुन्हेगारांना फसवणुकीची रक्कम स्वीकारण्यासाठी आणि विविध खात्यांमध्ये हस्तांतरित करण्यासाठी वापरली जात असल्याचा संशय तपासात पुढे आला.

गुरुवार, दि. २० ऑगस्ट रोजी मिळालेल्या गोपनीय माहितीची खातरजमा केल्यानंतर सायबर पोलिसांनी कोरेगाव येथील तीळगंगा नदी पुलाजवळ सापळा रचला. पोलिसांनी डमी खातेदार तयार करून ATM कार्ड घेण्यासाठी आलेल्या व्यक्तीला रंगेहात पकडले. त्याची चौकशी केल्यानंतर त्याचे आणखी तीन साथीदार असल्याचे समोर आले आणि चौघांनाही ताब्यात घेण्यात आले.

तपासादरम्यान आरोपींच्या ताब्यातील तसेच त्यांनी उपलब्ध करून दिलेल्या विविध बँक खात्यांची माहिती तपासण्यात आली. IDBI बँकेतील गणेश सप्लायर्स खाते, बँक ऑफ महाराष्ट्र, कॅनरा बँक यांसह अन्य खात्यांचा वापर झाल्याचे समोर आले आहे. या खात्यांवर महाराष्ट्रासह आंध्र प्रदेश, कर्नाटक, तमिळनाडू, तेलंगणा, गुजरात आणि उत्तर प्रदेश या राज्यांमधून ३५ हून अधिक सायबर फसवणुकीच्या तक्रारी नोंद झाल्याचे तपासात निष्पन्न झाले आहे. त्यामुळे मे महिन्यात उघडकीस आलेल्या बनावट कॉल सेंटरपासून ते आता समोर आलेल्या म्युल अकाउंट रॅकेटपर्यंत कोरेगाव परिसराचा वापर सायबर गुन्हेगारीसाठी नेमका कोणत्या पद्धतीने केला जात आहे, याचा तपास महत्त्वाचा ठरणार आहे.

या प्रकरणातील आरोपी Telegram आणि Instagramच्या माध्यमातून मुख्य सायबर सूत्रधारांच्या संपर्कात असल्याचे तपासात समोर आले आहे. त्यामुळे स्थानिक पातळीवर बँक खाते व आर्थिक साधने उपलब्ध करून देणारे आरोपी आणि देशाच्या विविध भागांतून ऑनलाइन फसवणूक करणारे मुख्य सूत्रधार यांच्यातील संबंध तपासण्याचे आव्हान पोलिसांसमोर आहे.

मे महिन्यात अमेरिकन नागरिकांना लक्ष्य करणाऱ्या कॉल सेंटरचा पर्दाफाश झाला आणि आता ऑगस्टमध्ये म्युल अकाउंट रॅकेट उघडकीस आले. दोन्ही प्रकरणांचे स्वरूप वेगवेगळे असले तरी ऑनलाइन फसवणुकीसाठी स्थानिक पातळीवर आवश्यक साधनसामग्री व मनुष्यबळ उभे करण्याची पद्धत या दोन्ही घटनांमध्ये दिसून येते. पहिल्या प्रकरणात बनावट कॉल सेंटर उभारून थेट परदेशी नागरिकांना लक्ष्य करण्यात आले होते, तर सध्याच्या प्रकरणात बँक खाती, ATM कार्ड आणि SIM कार्ड मिळवून ती पुढील सायबर फसवणुकीसाठी उपलब्ध करून दिली जात असल्याचे समोर आले आहे. त्यामुळे कोरेगाव परिसरातील सायबर गुन्हेगारीचे नेटवर्क केवळ स्थानिक पातळीपुरते मर्यादित आहे की त्याचे धागेदोरे देशभरातील सायबर गुन्हेगारांपर्यंत पोहोचले आहेत, याकडे आता पोलिसांच्या तपासाचे लक्ष लागले आहे.

सायबर पोलिसांनी चौघांकडून पाच मोबाईल हँडसेट, आठ Debit/ATM कार्ड, चार अतिरिक्त SIM कार्ड, आधार-पॅनसह विविध कागदपत्रे, रॉयल इनफिल्ड बुलेट आणि ३३ हजार ६५० रुपये रोख असा एकूण २ लाख ३४ हजार ७५० रुपयांचा मुद्देमाल जप्त केला आहे. या प्रकरणी कोरेगाव पोलीस ठाण्यात भारतीय न्याय संहिता कलम ३१८(४), ३(५) तसेच माहिती तंत्रज्ञान कायदा कलम ६६(डी) अन्वये गुन्हा दाखल करण्यात आला आहे. पुढील तपास पोलीस निरीक्षक विश्वजीत घोडके, स्थानिक गुन्हे शाखा, सातारा हे करीत आहेत.

दरम्यान, या घटनांमुळे नागरिकांनी केवळ काही टक्के कमिशनच्या आमिषासाठी आपले बँक खाते, ATM कार्ड, पासबुक किंवा SIM कार्ड इतरांना देणे किती धोकादायक ठरू शकते, हे पुन्हा स्पष्ट झाले आहे. आपल्या खात्यातून दुसऱ्याचे पैसे फिरवणे, अनोळखी व्यक्तीला ATM कार्ड किंवा SIM देणे अथवा कमिशनच्या बदल्यात खाते वापरू देणे, यामुळे संबंधित व्यक्ती स्वतःच सायबर गुन्ह्याच्या तपासात आरोपी ठरू शकते. त्यामुळे अशा कोणत्याही आमिषाला बळी न पडता संशयास्पद प्रकार तातडीने पोलिसांच्या निदर्शनास आणून द्यावा, असे आवाहन करण्यात आले आहे.

सायबर फसवणूक झाल्यास किंवा संशयास्पद आर्थिक व्यवहार आढळल्यास १९३० या राष्ट्रीय सायबर हेल्पलाइनवर तातडीने संपर्क साधण्याचे आवाहन पोलिसांनी केले आहे. मे महिन्यात बनावट कॉल सेंटर... आता म्युल अकाउंट रॅकेट; कोरेगावमधील सलग कारवायांमुळे सायबर गुन्हेगारीचे ‘नेटवर्क’ नेमके किती खोलवर आहे, याचा तपास आता निर्णायक ठरणार आहे.

पोलीस अधीक्षक निखील पिंगळे आणि अपर पोलीस अधीक्षक डॉ. वैशाली कडुकर यांच्या मार्गदर्शनाखाली सहायक पोलीस निरीक्षक राजेश माळी, LHC सुप्रिया रोमन, HC संदीप पाटील, PC ओंकार डुबल, PC रणजीत कुंभार, PC प्रशांत मोरे, LPC जुनघरे आणि LPC पवार यांच्या पथकाने ही कारवाई केली. या उल्लेखनीय कारवाईबद्दल पोलीस अधीक्षक व अपर पोलीस अधीक्षक यांनी कारवाईतील सर्व अधिकारी व अंमलदारांचे अभिनंदन केले आहे.